الشيخ محمد هادي معرفة
8
علوم قرآنى (فارسى)
استقلال دارد وعلمي جدا شناخته مىشود وغالبا ارتباط تنگاتنگى ميان اين مسايل وجود ندارد . لذا ميان مسايل علوم قرآني نوعا يك نظم طبيعي برقرار نيست تا رعايت ترتيب ميان آنها ضروري گردد ، لذا هر مسئله جدا از مسايل ديگر قابل بحث وبررسى است . ضرورت بحث در علوم قرآني از آن جهت است كه تا قرآن كاملا شناخته نشود وثابت نگردد كه كلام الهى است ، پى جور شدن محتواى آن موردى ندارد . براي رسيدن به نص اصلى كه بر پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وسلم نازل شده ، بايد روشن كرد كه آيا تمامى قرائتها يا برخى از آنها است كه ما را به آن نصّ هدايت مىكند ؟ همچنين در مسألهء نسخ ، تشخيص آيهء منسوخ از ناسخ يك ضرورت اوّلى است . البتة نسخ به معناى أعم كه شامل تخصيص وتقييد نيز مىباشد ، چنان كه در كلام پيشينيان نيز آمده است . همچنين است مسألهء متشابهات در قرآن كه بدون تشخيص اين جهت در آيات ، استنباط احكام واستفاده از مفاهيم عاليهء قرآن به درستى ممكن نيست وهريك از مسايل علوم قرآني در جاى خود ، نقش مهمى در بهرهگيرى از محتواى قرآن ايفا مىكند . برخى از اين مسايل ، از مبادى تصوريّه وبرخى از مبادى تصديقيّه به شمار مىروند . پيشينه علوم قرآني بحث دربارهء قرآن وشناخت مسايل مختلف آن ، از همان دوران نخست مطرح بوده وهمواره در طول تاريخ ، بزرگان ودانشپژوهان در اين زمينه به بحث وگفتوگو نشسته وآثار نفيس وگرانبهايى از خود به يادگار گذاردهاند واين مطالعات پيوسته ادامه دارد . بر پايهء مدارك موجود ، اولين كسى كه دربارهء قرآن به بحث نشست وگفتوگو را آغاز نمود ، يحيى بن يعمر شاگرد برومند أبو الأسود دؤلى ( متوفاى 89 ) بود . نام برده كتابي در فنّ قرائت قرآن ، در روستاى واسط ، نگاشت كه شامل أنواع قرائتهاى مختلف آن دوره مىباشد . سپس حسن بصرى ( متوفاى 110 ) كتابي در عدد آيات قرآن نوشت . نويسندگان وآثار ديگر موجود در اين زمينه به ترتيب ظهور ، عبارتند از :